1
دانش آموخته دوری دکتری رشته فقه ومبانی حقوق واندیشه امام خمینی(ره)،گروه فقه وحقوق،پژوهشکده امام خمینی(ره)وانقلاب اسلامی، تهران، ایران.
2
استاد،گروه حقوق خصوصی و اسلامی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
10.30497/sj.2026.250330.1576
چکیده
۱.مقدمه و هدف
باوجود تأکیدات فراوان امام خمینی بر کرامت مؤمن، مدارا و خدمتگزاری در عرصههای مختلف اجتماعی، تاکنون صورتبندی نظاممند این آموزهها در قالب یک اصل فقهی-اجتماعی انجام نشده است. هدف پژوهش حاضر، بازخوانی جایگاه حسن معاشرت در فقه اجتماعی امام خمینی و تبیین آن بهعنوان اصلی ارزشی-اخلاقی جهتدهنده و هماهنگکننده در نظام فقهی امام است.
۲.مواد و روشها
پژوهش حاضر با روش توصیفی تحلیلی و با رویکرد فقهی-استنباطی و تحلیل محتوای اسنادی انجام شده است. دادههای فقهی از آثار امام خمینی جمعآوری و تحلیل شده است.
۳.یافتههای تحقیق
یافتهها نشان میدهد که حسن معاشرت در فقه امام خمینی، اصلی ارزشی-اخلاقی است که بهعنوان جهتدهنده و هماهنگکننده در نظام فقهی امام عمل میکند و الزامات شرعی آن در سه سطح تشکیکی از «حرمت» تا «استحباب» (بر اساس درجه الزام فقهی و دامنه مسئولیت اجتماعی) در قالب احکام تکلیفی مستقل و در پنج قلمرو خانواده، همسایگی، اقتصاد، تعامل با مخالفان و عرصه قدرت تجلّی مییابد.
۴.بحث و نتیجهگیری
اصل حسن معاشرت در فقه امام خمینی، از کرامت مؤمن نشئت گرفته و در پنج قلمرو خانواده، همسایگی، اقتصاد، تعامل با مخالفان و عرصه قدرت تعمیم مییابد. این اصل دارای سه سطح تشکیکی و تکلیفزایی جمعی است که مسئولیت همگانی در قبال کرامت و آسایش دیگران را به دنبال دارد. اعمال آن در برابر مفسدان مسلح، با قیود مواجه است. نوآوری پژوهش در ارائه مدل سهسطحی مسئولیت معاشرتی و پیوند آن با مسئولیت همگانی است.
قدرتی شاتوری، محمد و اسماعیلی، محسن. (1405). جایگاه حسن معاشرت در فقه اجتماعی امام خمینی(ره)؛ از اصل ارزشی تا قلمروهای فقهی. (e78430). پژوهشنامه فقه اجتماعی، ()، e78430 https://doi.org/10.30497/sj.2026.250330.1576
MLA
قدرتی شاتوری، محمد، و اسماعیلی، محسن. "جایگاه حسن معاشرت در فقه اجتماعی امام خمینی(ره)؛ از اصل ارزشی تا قلمروهای فقهی" .e78430 ، پژوهشنامه فقه اجتماعی، ، 1405، e78430. doi: 10.30497/sj.2026.250330.1576
HARVARD
قدرتی شاتوری، محمد، و اسماعیلی، محسن. (1405). 'جایگاه حسن معاشرت در فقه اجتماعی امام خمینی(ره)؛ از اصل ارزشی تا قلمروهای فقهی'، پژوهشنامه فقه اجتماعی، (), e78430. doi: 10.30497/sj.2026.250330.1576
CHICAGO
قدرتی شاتوری، محمد و اسماعیلی، محسن، "جایگاه حسن معاشرت در فقه اجتماعی امام خمینی(ره)؛ از اصل ارزشی تا قلمروهای فقهی." پژوهشنامه فقه اجتماعی، (1405): e78430, doi: 10.30497/sj.2026.250330.1576
VANCOUVER
قدرتی شاتوری محمد، اسماعیلی محسن. جایگاه حسن معاشرت در فقه اجتماعی امام خمینی(ره)؛ از اصل ارزشی تا قلمروهای فقهی. پژوهشنامه فقه اجتماعی. 1405;():e78430. doi: 10.30497/sj.2026.250330.1576