جایگاه حسن معاشرت در فقه اجتماعی امام خمینی(ره)؛ از اصل ارزشی تا قلمروهای فقهی

نوع مقاله : مقاله ترویجی

نویسندگان
1 دانش آموخته دوری دکتری رشته فقه ومبانی حقوق واندیشه امام خمینی(ره)،گروه فقه وحقوق،پژوهشکده امام خمینی(ره)وانقلاب اسلامی، تهران، ایران.
2 استاد،گروه حقوق‌ خصوصی‌ و اسلامی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
10.30497/sj.2026.250330.1576
چکیده
۱.مقدمه و هدف

باوجود تأکیدات فراوان امام خمینی بر کرامت مؤمن، مدارا و خدمت‌گزاری در عرصه‌های مختلف اجتماعی، تاکنون صورت‌بندی نظام‌مند این آموزه‌ها در قالب یک اصل فقهی-اجتماعی انجام نشده است. هدف پژوهش حاضر، بازخوانی جایگاه حسن معاشرت در فقه اجتماعی امام خمینی و تبیین آن به‌عنوان اصلی ارزشی-اخلاقی جهت‌دهنده و هماهنگ‌کننده در نظام فقهی امام است.

۲.مواد و روش‌ها

پژوهش حاضر با روش توصیفی تحلیلی و با رویکرد فقهی-استنباطی و تحلیل محتوای اسنادی انجام شده است. داده‌های فقهی از آثار امام خمینی جمع‌آوری و تحلیل شده است.

۳.یافته‌های تحقیق

یافته‌ها نشان می‌دهد که حسن معاشرت در فقه امام خمینی، اصلی ارزشی-اخلاقی است که به‌عنوان جهت‌دهنده و هماهنگ‌کننده در نظام فقهی امام عمل می‌کند و الزامات شرعی آن در سه سطح تشکیکی از «حرمت» تا «استحباب» (بر اساس درجه الزام فقهی و دامنه مسئولیت اجتماعی) در قالب احکام تکلیفی مستقل و در پنج قلمرو خانواده، همسایگی، اقتصاد، تعامل با مخالفان و عرصه قدرت تجلّی می‌یابد.

۴.بحث و نتیجه‌گیری

اصل حسن معاشرت در فقه امام خمینی، از کرامت مؤمن نشئت گرفته و در پنج قلمرو خانواده، همسایگی، اقتصاد، تعامل با مخالفان و عرصه قدرت تعمیم می‌یابد. این اصل دارای سه سطح تشکیکی و تکلیف‌زایی جمعی است که مسئولیت همگانی در قبال کرامت و آسایش دیگران را به دنبال دارد. اعمال آن در برابر مفسدان مسلح، با قیود مواجه است. نوآوری پژوهش در ارائه مدل سه‌سطحی مسئولیت معاشرتی و پیوند آن با مسئولیت همگانی است.
کلیدواژه‌ها


مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 27 آبان 1405

  • تاریخ دریافت 12 خرداد 1405
  • تاریخ بازنگری 09 مهر 1405
  • تاریخ پذیرش 27 آبان 1405