امکان سنجی فقهی استفاده از هوش مصنوعی در فرآیند حکمیت شقاق زوجین

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
عضو هیئت علمی دانشگاه امام صادق. پردیس خواهران
10.30497/sj.2026.249314.1530
چکیده
1-مقدمه و هدف

با بروز شقاق میان زوجین، بنابر تصریح آیه ۳۵ سوره نساء، داورانی از خانواده زن و مرد مأمور رسیدگی به اختلاف و تلاش برای اصلاح یا حُکم به جدایی می‌شوند. بحث در وجوب یا استحباب انتخاب حَکَم، از مسائل اختلافی میان فقهاست. با گسترش کاربرد هوش مصنوعی در ابعاد مختلف زندگی معاصر، پرسشی نو پدید آمده است که آیا این فناوری می‌تواند در فرآیند حکمیت خانوادگی به‌عنوان داور یا مشاور فقهی ایفای نقش کند؟

2- مواد و روش‌ها

این پژوهش با روش توصیفی–تحلیلی، با بهره‌گیری از منابع معتبر فقه امامیه شامل کتب فقهی، اصولی و تفسیری (کلاسیک و معاصر)، به امکان‌سنجی فقهی بهره‌گیری از هوش مصنوعی در مقام داوری در موارد شقاق زوجین می‌پردازد .

3- یافته‌های تحقیق

یافته‌ها نشان می‌دهد که از منظر کارکردی، هوش مصنوعی قابلیت تحلیل داده‌های رفتاری، ارائه راهکارهای توافقی و کاهش زمان رسیدگی را داراست و می‌تواند به عنوان ابزار کمکی در فرآیند داوری مطرح شود. با این حال، از دید فقه اسلامی، حکمیت مستلزم قصد، عدالت، درک عاطفی و قدرت تشخیص انسانی است که هنوز در سامانه‌های هوش مصنوعی به‌طور کامل تحقق نیافته است.

4- بحث و نتیجه‌گیری

بنابراین، هرچند فناوری مذکور می‌تواند در تسهیل تصمیم‌گیری، کاهش تعارضات و ارتقای بهره‌وری نظام داوری خانوادگی نقش‌آفرین باشد، اما مشروعیت و صحت نهایی حکم، منوط به نظارت و تأیید داور انسانی است تا انسجام شرعی و اخلاقی فرآیند حفظ گردد. این بررسی در نهایت، تصویری فقهی‌ـ‌کاربردی از ظرفیت‌ها و محدودیت‌های هوش مصنوعی در داوری خانوادگی ارائه می‌دهد.
کلیدواژه‌ها


مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 26 آبان 1405

  • تاریخ دریافت 04 آبان 1404
  • تاریخ بازنگری 16 خرداد 1405
  • تاریخ پذیرش 26 آبان 1405