استادیار دانشکده حقوق دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران
10.30497/sj.2026.248743.1497
چکیده
استحباب تعجیل در نکاح دختران از دیدگاههای مشهور در برخی متون فقهی است. بااینحال، اعتبار ادله این حکم و حدود دلالت آن بر ازدواج در سنین پایین، نیازمند بازخوانی انتقادی است. مسئله اصلی این پژوهش آن است که آیا در فقه امامیه میتوان برای «تعجیل در نکاح دختران» بهعنوان حکمی مستقل، استحباب شرعی اثبات کرد یا خیر؟ همچنین در صورت عدم اثبات چنین حکمی، نسبت آن با اصل رجحان نکاح چگونه تبیین میشود؟ این پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی و بر پایه منابع کتابخانهای، به بررسی سندی و دلالی مهمترین روایات مستند این دیدگاه، تحلیل نقش شهرت و قاعده تسامح در ادله سنن در جبران ضعف سند، و نیز بازخوانی دیدگاه فقیهان درباره نسبت بلوغ و رشد در نکاح پرداخته است.یافتهها نشان میدهد که مهمترین روایات مورد استناد، از حیث سندی با ضعف یا ارسال مواجهاند و از نظر دلالی نیز بر استحباب ازدواج زودهنگام دلالت روشنی ندارند. همچنین، نه شهرت فتوایی و عملی و نه قاعده تسامح در ادله سنن، توان اثبات استحباب شرعی تعجیل نکاح را بهعنوان حکمی مستقل ندارند. از سوی دیگر، تفکیک میان بلوغ و رشد در فقه معاصر نشان میدهد که آمادگی برای ازدواج فراتر از بلوغ شرعی بوده و احراز رشد نکاحی را نیز اقتضا میکند. بر این اساس، استحباب نکاح ناظر به اصل تشکیل خانواده است و از آن نمیتوان رجحان شرعی تعجیل در ازدواج را بهصورت فراگیر استنباط کرد. بنابراین، رویکرد منسجم با مبانی فقهی و اسناد سیاستی کشور، ترویج ازدواج بهنگام و پایدار، نه ازدواج زودهنگام، است.