ثبوت یا سقوط حد زنا از جاهل مقصر ملتفت؛ دو برداشت متعارض از یک روایت

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
محمد حسن حسنی 1
خدیجه شیروانی 2
1 استادیار، گروه حقوق، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه دامغان، دامغان، ایران (نویسنده مسئول).
2 استادیار، گروه حقوق، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه دامغان، دامغان، ایران.
10.30497/sj.2026.248778.1498
چکیده
1. مقدمه و هدف
ثبوت حد زنا منوط به علم مرتکب به حرمت شرعی آن است. در سقوط حد زنا از جاهل قاصر و جاهل مقصر غیرملتفت، فقیهان اتفاق نظر دارند، اما در مورد سقوط حد زنا از جاهل مقصر ملتفت، اختلاف‌نظر است. منشأ اختلاف، دو برداشت متفاوت از عبارت «تمام بودن حجت» در صحیحه یزید کناسی است؛ امام (ع) با بیان حکم حد زنا برای زنی که در عدّه فوت همسر ازدواج نماید و در جواب این سوال که اگر بداند عدّه برعهده اوست، ولى مدت آن را نداند؛ فرمودند: «حجت بر او تمام است، او می‌بایست مى‌پرسید تا مطلع گردد». برداشت نخست، ثبوت و برداشت دوم، سقوط حد زنا از جاهل مقصر ملتفت است و از این رو، هدف این پژوهش تشخیص و گزینش برداشت درست است.
2. مواد و روش‌ها
روش پژوهش و گردآوری داده‌ها از منابع کتابخانه‌ای و بررسی اقوال فقهی به شکل توصیفی- تحلیلی است.
3. یافته‌های تحقیق
جاهل مقصر ملتفت شرعاً یا معذور و یا غیرمعذور است. اصل بر برائت، تخفیف و دفع مجازات با کمترین شبهه در حدود الهی است و قدر متیقن از مفهوم «تمام بودن حجت»، صرفاً گناه‌کاری و جواز تعزیر جاهل مقصر ملتفت غیرمعذور است.
4. نتیجه‌گیری
براساس یافته‌های پژوهش، برداشت دوم از عبارت «تمام بودن حجت» در صحیحه یزید کناسی مبنی بر سقوط حد زنا و جواز تعزیر جاهل مقصر ملتفت، مشروط به وجود اصول ظاهری دال بر حرمت و در غیر این صورت، معافیت کامل از مجازات حدی و تعزیری به مذاق شارع نزدیک‌تر است.
کلیدواژه‌ها
جاهل قاصر
جاهل مقصر
شبهه زنا
درأ حدود
صحیحه یزید کناسی

  • تاریخ دریافت 27 مرداد 1404
  • تاریخ پذیرش 23 خرداد 1405