دانشگاه امام صادق علیه السلام پژوهش‌نامه فقه اجتماعی 2981-0019 13 2 2026 08 23 Imposition or Remission of the Hadd Punishment for Adultery (Zina) Committed by a Culpable Ignorant Person Aware of Their Ignorance: Two Conflicting Interpretations of a Hadith ثبوت یا سقوط حد زنا از جاهل مقصر ملتفت؛ دو برداشت متعارض از یک روایت 586 616 78186 10.30497/sj.2026.248778.1498 FA محمد حسن حسنی استادیار، گروه حقوق، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه دامغان، دامغان، ایران (نویسنده مسئول). خدیجه شیروانی استادیار، گروه حقوق، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه دامغان، دامغان، ایران. Journal Article 2025 08 18 1. Introduction and ObjectiveThe enforcement of the prescribed statutory penalty for unlawful sexual intercourse depends on the perpetrator’s knowledge of its religious prohibition. Jurists unanimously agree on the waiver of this prescribed penalty for both the blameless ignorant individual and the inattentive culpably ignorant individual; however, there is disagreement regarding its waiver for the attentive culpably ignorant individual. This disagreement arises from two distinct interpretations of the phrase “the proof is conclusive against her” in the sound narrative of Yazid al-Kunasi. In clarifying the prescribed penalty for a woman who marries during her widowhood waiting period, and in response to the question of what applies if she knows she must observe a waiting period but is ignorant of its duration, the Imam stated: “The proof is conclusive against her; she ought to have inquired to inform herself.” The first interpretation affirms the prescribed penalty, whereas the second establishes its waiver for the attentive culpably ignorant individual. Accordingly, this study aims to evaluate and identify the correct interpretation.2. Methods and MaterialsThis study adopts a descriptive–analytical method, utilizing library research and an examination of relevant jurisprudential opinions.3. Research FindingsThe attentive culpably ignorant individual is legally either excused or unexcused. The governing presumption in prescribed divine penalties is innocence, leniency, and the dismissal of statutory punishments upon the slightest doubt. The minimum definitive implication of the phrase “the proof is conclusive” merely establishes sinful culpability and the permissibility of discretionary punishment for the unexcused attentive culpably ignorant individual.4. Discussion and ConclusionBased on the research findings, the second interpretation of the phrase “the proof is conclusive against her” in the sound narrative of Yazid al-Kunasi—affirming the waiver of the prescribed penalty and allowing discretionary punishment for the attentive culpably ignorant individual, conditional upon the presence of procedural principles indicating prohibition, and otherwise granting full exemption from both prescribed and discretionary punishments—is closer to the overarching legislative intent. 1. مقدمه و هدفثبوت حد زنا منوط به علم مرتکب به حرمت شرعی آن است. در سقوط حد زنا از جاهل قاصر و جاهل مقصر غیرملتفت، فقیهان اتفاق نظر دارند، اما در مورد سقوط حد زنا از جاهل مقصر ملتفت، اختلاف‌نظر است. منشأ اختلاف، دو برداشت متفاوت از عبارت «تمام بودن حجت» در صحیحه یزید کناسی است؛ امام (ع) با بیان حکم حد زنا برای زنی که در عدّه فوت همسر ازدواج نماید و در جواب این سوال که اگر بداند عدّه برعهده اوست، ولى مدت آن را نداند؛ فرمودند: «حجت بر او تمام است، او می‌بایست مى‌پرسید تا مطلع گردد». برداشت نخست، ثبوت و برداشت دوم، سقوط حد زنا از جاهل مقصر ملتفت است و از این رو، هدف این پژوهش تشخیص و گزینش برداشت درست است.2. مواد و روش‌هاروش پژوهش و گردآوری داده‌ها از منابع کتابخانه‌ای و بررسی اقوال فقهی به شکل توصیفی- تحلیلی است.3. یافته‌های تحقیقجاهل مقصر ملتفت شرعاً یا معذور و یا غیرمعذور است. اصل بر برائت، تخفیف و دفع مجازات با کمترین شبهه در حدود الهی است و قدر متیقن از مفهوم «تمام بودن حجت»، صرفاً گناه‌کاری و جواز تعزیر جاهل مقصر ملتفت غیرمعذور است.4. نتیجه‌گیریبراساس یافته‌های پژوهش، برداشت دوم از عبارت «تمام بودن حجت» در صحیحه یزید کناسی مبنی بر سقوط حد زنا و جواز تعزیر جاهل مقصر ملتفت، مشروط به وجود اصول ظاهری دال بر حرمت و در غیر این صورت، معافیت کامل از مجازات حدی و تعزیری به مذاق شارع نزدیک‌تر است. https://sj.isu.ac.ir/article_78186_c36ee446e10a5638d1ae52627a20da34.pdf